Igła malowane

wystawa prac krakowskiego Klubu Hafciarskiego

działajacego przy Muzeum Etnograficznym w Krakowie

Potrzeba zdobienia jest równie stara jak nasz kultura. Człowiek dekorował swe najbliższe otoczenie, przedmioty codziennego użytku, wreszcie samego siebie. Do dzisiaj wśród wielu grup przetrwała tradycja malowania ciała, tatuażu, a echa tych technik są także obecne we współczesności. Również odzież oprócz swej praktycznej funkcji, spełnia rolę swego rodzaju dekoracji. Jedną z najstarszych technik zdobienia tkaniny i skóry jest haft – sztuka wykonywania rysunku za pomocą igły i nici. Tradycje ma równie dawne jak tkactwo i wydaje się, że początkowo służył głównie do zdobienia ubiorów, by potem uświetnić wyposażenie świątyń, domostw, dekorować przedmioty kultowe itp. Wszystko wskazuje na to, że kolebką haftu była Azja. O jego stosowaniu wspomina Stary Testament. Zgodnie z biblijnym przekazem haftowana była zasłona Jahwe króla Salomona . Haft był obecny też w kulturze starożytnego Babilonu. Tę technikę zdobienia tkaniny znano już w VII w. pne w Chinach, a w kolejnych stuleciach osiągnęła ona niebywały kunszt. Rozwinęła się zwłaszcza w III w. pne na skutek powszechnego zastosowania jedwabnych nici. Haftowane stroje i tkaniny eksportowano stąd aż do Europy. Dekoracja hafciarska występuje też na tkaninach i skórach odkrywanych w kurhanach Scytów – koczowników ludów zamieszkujących czarnomorskie stepy między VII a III w. p.n.e. Sztuka haftu nie obca była również kulturze Egiptu faraonów. Świadczą o tym przedstawienia ubiorów na malowidłach i fragmentach tkanin znajdowane w grobowcach. Znany był także haft w starożytnej Grecji, gdzie pojawił się prawdopodobnie z Azji, stosowano go w Rzymskim imperium, głównie jako import grecki. U progu ery nowożytnej rozkwit tej techniki zdobniczej miał miejsce w kręgu kultury bizantyjskiej. Znalazł tu powszechne zastosowanie nie tylko w dekorowaniu odzieży i wnętrz pałacowych, ale przede wszystkim jako zdobienie szat liturgicznych i tkanin zdobiących świątynie. Bogate hafty bizantyńskie, jedno z głównych źródeł późniejszej europejskiej sztuki hafciarskiej wykonywano głównie jedwabnymi nićmi. W Europie rozwój haftu nastąpił w Średniowieczu. Zdobiono nim przede wszystkim stroje, wykonywane z tkanin elementy wyposażenia wnętrza, uprząż wierzchowców i proporce, namioty. Szczególne miejsce zaczął zajmować haft w kościele. Haftowały żony i córki rycerzy, dworki, zakonnice. Powstawały nowe techniki i wzornictwo, czerpiąc często z kręgów kultury Orientu. Używano do haftu nie tylko nici, ale także pereł, drogich kamieni, pasemek złota i srebra. Przez wieki haft wchodził w program edukacji kobiet warstwy szlacheckiej i mieszczańskiej, królował w klasztorach żeńskich. Pod koniec XIX wieku zaczęły powstawać pierwsze szkoły hafciarskie. Do Najstarszych w Polsce należała założona w 1890 roku w Makowie Podhalańskim – Krajowa Szkółka Hafciarska. W tymże Makowie w roku 1892 została powołana jedna z pierwszych na naszych terenach organizacja zrzeszająca hafciarki. Związek Handlowo – Przemysłowy Zjednoczonych Hafciarek. Najstarsze z zachowanych zabytków haftu w Europie pochodzą z XI i XII stulecia. W Polsce najdawniejszym świadectwem uprawiania tej sztuki jest romańska stuła z kolegiaty w Kruszwicy, zaś najsłynniejszy zabytek stanowi tzw. Ornat Kmity z XVI wieku, znajdujący się w Krakowie. Reprezentuje on typowy dla Średniowiecza haft figuralny. W 1553 roku niejaki Jan Sebaldus haftował złotem i srebrem karetę króla Zygmunta Augusta i jego siostry Izabeli. Wiadomo też, że we wspomnianym Krakowie w XIV i XV wieku istniał cech hafciarzy. Wyjątkowe miejsce zajął haft w tradycyjnej kulturze ludowej. Często obok koronki był jedynym elementem, który tkane na domowym warsztacie płótno choć w części upodobnił do dworskiej tkaniny, ozdoby oglądanej w kościele itp. Stąd czerpano wzory, wzbogacano nimi te najstarsze obecnie w kulturze ludowej od stuleci, mające nierzadko wymowę magicznego znaku. W tej właśnie warstwie haft uzyskał ogromne bogactwo form, motywów. Kolorystyki. Stąd głównie jest transportowany dla potrzeb współczesnych.

Polskie Towarzystwo Ludoznawcze – Oddział Krakowski i Muzeum Etnograficzne w Krakowie w lutym 1992 roku zapoczątkowały warsztaty haftu. Zajęcia obejmowały kurs haftu, pokazy haftów ze zbiorów muzealnych i prywatnych, pogadanki i odczyty na temat wzornictwa i historii hafciarstwa. W warsztatach wzięło udział w sumie kilkadziesiąt osób. W lutym i marcu 1994 w Muzeum Etnograficznym w Krakowie została zorganizowana wystawa pt. „Haft – rzemiosło czy sztuka”, która prezentowała dorobek warsztatów haftu. W tym samym roku powstał w ramach Krakowskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego Klub Hafciarski działający przy Muzem Etnograficznym w Krakowie. Zajęcia Klubu do dalsze doskonalenie rękodzieła, odczyty i prelekcje o hafcie, wspólne zwiedzanie ekspozycji muzealnych i zbiorów prywatnych. Klub nawiązuje też kontakty z podobnymi organizacjami w kraju i za granicą. Jedną z ciekawszych prac Klubu było podjęcie próby kopii oryginalnych, starych haftów i ich konserwacji. W maju 1995 roku prace te zostały zaprezentowane na wystawie pt. „Nowe i stare”, w Muzeum Etnograficznym w Krakowie. Skopiowano kilkanaście eksponatów ze zbiorów Muzeum. W lutym 1996 roku Klub Hafciarski prezentował prace w Muzeum Etnograficznym w Krakowie na wystawie pt. „Haftowane obrazy?, zaś w czerwcu i lipcu tegoż roku w Miejskiej Galerii Sztuki w Suchej Beskidzkiej. Pokazano w sumie około 100 prac. W 1997 roku Klub zorganizował kolejną wystawę. Tym razem były to „Haftowane motyle”, prezentowane w sierpniu i wrześniu w Miejskiej Galerii sztuki w Suchej Beskidzkiej, a w październiku i listopadzie w Muzeum Etnograficznym w Krakowie. Członkinie Klubu biorą też udział w konkursach haftu. W 1996 roku uczestniczyły w konkursie na haft stołowy zorganizowany przez Fundację „Cepelia” – Polska Sztuka i Rękodzieło w Warszawie oraz „Milenium” – Spółdzielnia Pracy WRLiA w Krakowie, zaś w 1997 roku w konkursie zorganizowanym przez też Fundację i Milenium na elementy stroju ludowego. Klub Hafciarski w obu konkursach zdobył pierwsze nagrody.

Klub Hafciarski zaprasza wszystkich na swoje spotkania. Odbywają się one raz w tygodniu, we wtorki, o godzinie 16.30 w budynku Muzeum Etnograficznego w Krakowie, przy pl. Wolnica 1. W spotkaniu uczestniczy instruktor haftu i zarazem pracownik Muzeum

Urszula Janicka – Krzywda

Klub Hafciarski
Przy Krakowskim Oddziale Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Muzeum Etnograficznym w Krakowie

Wystawy

1. „Haft – rzemiosło czy sztuka?” Kraków Muzeum Etnograficzne II –III 1994 r.
2. „Nowe i stare” Kraków Muzeum Etnograficzne V1995 r.
3. „Haftowane obrazy” Kraków Muzeum Etnograficzne 12-II do 2-III-1995 r.
4. „Haftowane obrazy” Kraków Muzeum Etnograficzne II 1996 r.
5. „Haftowane obrazy” Miejska Galeria Sztuki Sucha Beskidzka V – VI 1996 r.
6. „Haftowane motyle” Kraków Muzeum Etnograficzne X-XI 1997 r.
7. „Haftowane motyle” Miejska Galeria Sztuki Sucha Beskidzka VII-IX 1997 r.
8. „Haft – rzemiosło czy sztuka?” Myślenice Muzeum „Dom Grecki” VI 1998 r.
9. „Haftowane obrazy” Kraków Podgórska Biblioteka Publiczna I-II 1999 r.
10. „Haftowane obrazy” Kraków Klub „Ruczaj” III-IV 1999 r.
11. „Haft – rzemiosło czy sztuka?” Wieliczka Kopalnia Soli VI-VII 1999 r.
12. „Haftowane kwiaty i zioła” Kraków Muzeum Etnograficzne X-XI 1999 r.
13. „obrazy igłą malowane” Wieliczka Miejski Dom Kultury XII 1999 r.
14. „Haft – rzemiosło czy sztuka?” Mielec Galeria Samorządowa Centrum KulturyIII 2000 r.
15. „Igłą malowane” Kraków Galeria Klubu Korpusu Powietrzno-Zmechanizowanego II-III 2000 r.
16. „Czarodziejska nitka” Zubrzyca Górna Orawski Park Etnograficzny VII-VIII 2000 r.
17. ” „Haftowane obrazy” Kraków Niepołomice Zamek Centrum Kultury VI-VIII 2001 r.
18. „Haftowane obrazy” Kraków Dom Kultury „Podgórze” IX-X 2001 r.
19. „Haftowane obrazy” Kraków Galeria Hotelu Elektor XI-XII 2001 r.
20. „Haftowane obrazy” Kraków Galeria pod Ostrą Bramą przy parafii Matki Boskiej Ostrobramskiej o.o Pijarów XI-XII 2001 r.
21. „Haft – rzemiosło czy sztuka?” Sucha Beskidzka Zamek Miejski Ośrodek Kultury VI-VIII 2002 r
22. „ Zatrzymać czas” Kraków Muzeum Etnograficzne III 2003 r.

W stryszowskim dworze swoje prace wystawiaja: Magdalena Burgiel, Halina Dulemba, Alicja Fiutowska, Cecylia Wiażewska, Sławomir Korzeniowski, Anna Krzanik, Barbara Pawłowska, Irena Sztaba, Danuta Rusek, Lucyna Szafraniec, Zofia Szkudlarek, Krystyna Sojka, Dorota Sokołowska, Elżbieta Czaja , Julia Romaniec, Jadwiga Węgorek

wykaz prac na wystawie

Magdalena Burgiel
1. Chrystus frasobliwy - 33 x 23
2. Kwiaty grawer. - 40 x 30
3. Mimoza z fiołkami - 15 x 15
4. Motyl - 15 x 10
5. Kubańczyk (portret) - 33 x 23
6. Cynia - 21 x 29

Halina Dułemba
1. Łąka - 54 x 43
2. Bukiet kwiatów - 45 x 35
3. Sława - 30 x 40
4. Aria Tosca - 47 x 36
5. Fortepian - 36 x 46
6. Pianista - 36 x 46
7. Harfa - 34 x 43
8. Kapliczka - 36 x 30
9. Kapliczka z Lach. - 31 x 37
10 Kwiaty w oknie - 56 x 55
11. Muza - 46 x 51
12. Pawie - 55 x 45
13. Piec I - 47 x 41
14. Piec II - 43 x 33
15. Piec III - 43 x 33

Sławomir Korzeniowski
1. Słoneczniki - 100 x 78
2. Róże - 43 x 67
3. Szaman - 26 x 30
4. Łabędzie - 26 x 30
5. Pawie - 26 x 30

Anna Krzanik
1. Słoneczniki - 46 x 40
2. Martwa natura - 23 x 31
3. Kosz z tulipanami - 39 x 46

Barbara Pawłowska
1. Polne kwiaty - 63 x 28
2. Konar - 80 x 68
3. Motyle - 60 x 46
4. Koń - 44 x 37
5. Kruki - 62 x 53
6. Ikar - 49 x 58

Irena Sztaba
1. Kwiaty polne - 38 x 30
2. Kosz z kwiatami - 31 x 27
3. Róża w flakonie - 42 x 22
4. Po choinki - 30 x 23

Danuta Rusek
1. Żniwa - 33 x 27
2. Herbaciarnia - 45 x 55
3. Maki na łące - 49 x 42
4. Chatka - 47 x 37
5. Suche kwiaty - 68 x 47
6. Anioł - 50 x 35
7. Madonna - 41 x 31
8. Martwa natura - 27 x 33
9. Słoneczniki - 26 x 36
10. Kwiaty na łące - 25 x 28
11. Łąka - 34 x 26
12. Wieża - 23 x 31
13. łato - 26 x 26
14. Zima - 26 x 26
15. Wiosna - 26 x 26
16. Domek w owalu - 27 x 21
17. Kapliczka - 18 x 24
18. Paź - 25 x 19
19. Królowa - 25 x 18
20. Motyle - 27 x 32
21. Chabry - 26 x 26
22. Kwiaty na murku - 22 x 17
23. Pejzaż zimowy - 28 x 18
24. Madonna - 58 x 49

lucyna Szafraniec
1. Bukiet z jabłkami - 34 x 28
2. Bukiet z kłosami - 36 x 28

Zofia Szkudlarek
1. Bukiet - 37 x 48
2. Olejarnia - 33 x 29
3. Pastelowy bukiet - 30 x 35
4. Pejzaż z chatką - 30 x 30
5. Kobieta z listem - 55 x 45
6. Powrót z targu - 52 x 38
7. Prządka - 49 x 40
8. Konie - 50 x 27
9. Polowanie - 50 x 41
10. Pejzaż jesienny - 58 x 48
11. Stary rybak - 38 x 47
12. Dama z gronostajem - 59 x 45

Krystyna Sojka
1. Mona Liza - 46 x 34
2. Koń - 36 x 32
3. Matka Boska Częst. - 40 x 34
4. Dama z gronostajem - 44 x 38
5. Stańczyk - 38 x 30
6. Gejsze w ogrodzie - 35 x 89
7. Matka Boska Ostrob. - 63 x 47
8. Pan Jezus - 54 x 41
9. Pejzaż wiejski - 48 x 38
10. Po choinki - 41 x 33
11. Martwa natura - 42 x 34
12. Amazonka - 59 x 81

Dorota Sokołowska
1. Obrus - łąka - 140 x 140

Julia Romaniec
1. Dama z gronostajem - 29 x 37

Jadwiga Węgorek
1. Pejzaż jesienny - 42 x 31
2. Wierzba - 31 x 41
3. Brzozy - 40 x 31
4. Pan Jezus - 45 x 33
5. Madonna - 32 x 42
6. Jaskółki i róże - 35 x 35
7. Zima (chatka) - 35 x 35
8. Ziele - 27 x 33
9. Cicha noc - 33 x 42
10. Haft ukraiński - 33 x 27
11. Kosz z owocami - 36 x 29
12. Wiosenny kosz - 36 x 49
13. Kosz z jabłkami - 36 x 29
14. Letni kosz - 30 x 40
15. Zimowy kosz - 30 x 40
16. Jesienny kosz - 30 x 40
17. Zioła - 13 x 18
18. Ogrodniczka - 24 x 18
19. Zioła - 13 x 19
20. Zioła - 13 x 19
21 Rajskie drzewko - 18 x 24
22. Wzory haftów - 21 x 29

Cecylia Wiążewska
1. obrus lniany
haftowany - 89 x 92

Elżbieta Czaja
1. Kaczeńce - 27 x 34
2. Para - 47 x 40
3. Przejażdżka - 45 x 55
4. Korso kwiatowe - 21 x 26

Alicja Fiutowska
1. 4 bieżniki