Pałace i dwory w okolicach Wadowic

Wystawa eksponowana w sali na parterze i sieni prezentuje dwory znajdujące się w powiecie wadowickim. Składa się z opisów poszczególnych obiektów, zdjęć oraz planów budynków.

A N D R Y C H Ó W .

.

Pałac zbudowany został w l. połowie wieku XIX przez hrabiów Bobrowskich i był ich własnością do roku 1945. Po II wojnie światowej uległ częściowej dewastacji. W latach pięćdziesiątych wieku XX budynek odremontowano i zaadaptowano na szkołę. Park podworski stał się niewielkim parkiem miejskim.
Pałac klasycystyczny, położony w centrum miasta, murowany, na rzucie w kształcie podkowy. W przedłużeniu skrzydeł wolnostojące budynki dawnej oficyny i stajni. Budynek parterowy, podpiwniczony. W korpusie i skrzydle wschodnim - układ dwutraktowy, a w skrzydle zachodnim - jednotraktowy. Na osi głównej był (do wojny) westybul i salon,
natomiast w narożniku południowo - wschodnim oranżeria. Wnętrza wieńczą sklepienia żagielkowe i zwierciadlane oraz sufity. Fasada głównej partii budowli 15-osiowa, z portykiem o czterech kolumnach w porządku doryckim, zwieńczonym trójkątnym przyczółkiem. W elewacji tylnej widoczny ryzalit. Okna duże, zamknięte półkoliście oraz prostokątne, niektóre ujęte w pilastry. W dawnej jadalni znajdował się skromny kominek, ujęty w żłobkowane pilastry z belkowaniem.

BRODY

Dwór w Brodach zbudowany został przez Jana Kantego Brandysa w l. pół. w. XIX (Jan Brandys był administratorem majątków księcia Kazimierza Czartoryskiego). Rodzina Brandysów była właścicielem wsi i dworu do końca I wojny światowej. Następnie dwór przeszedł w ręce Ludwika Hammerlinga, reemigranta ze Stanów Zjednoczonych, późniejszego senatora drugiej Rzeczypospolitej. W latach trzydziestych w. XX majątek w Brodach został zakupiony przez Związek Nauczycielstwa Polskiego, któremu odebrano go w r. 1945 i umieszczono Kalwaryjską Wytwórnię Win. Od r. 1977 użytkownikiem dworu są Zakłady Owocowo-Warzywnicze z Tymbarku.
Dwór w Brodach dwukrotnie odegrał historyczną rolę. Po upadku Powstania Listopadowego Jan Brandys urządził w nim tzw. punkt poczty obywatelskiej, czyli placówkę konspiracyjną, ułatwiającą przerzut w obie strony emisariuszy i łączników polskiej emigracji na Zachodzie z krajem. W Brodach pik Zaliwski z J. Brandysem planowali kolejne zbrojne powstanie, nie zważając na upadek Listopadowego. W związku z tymi planami Joachim Lelewel wysłał z Brukseli do Brodów swoich emisariuszy:
F. Chyczewskiego i W. Putkiewicza. W r. 1923, kiedy właścicielem dworu był Hammer-ling, przygotowano tu tzw. pakt lanckoroński między stronnictwem "Piast" W. Witosa a Chrześcijańską Demokracją oraz Związkiem Ludowo-Narodowym. W wyniku tego 28 maja 1923 r. Wincenty Witos jako premier, utworzył nowy rząd.
Dwór późnoklasycystyczny, położony w parku krajobrazowym. Jest on murowany, dwukondygnacyjny; zbudowany na rzucie wydłużonego prostokąta z trzema ryzalitami od frontu, od strony parku widoczne krótkie skrzydło dostawione do narożnika północ -no-wschodniego i nowsza dobudówka po drugiej stronie. Budowla ma układ dwutrakto-wy, z sienią i klatką schodową z drewnianymi, trójbiegowymi schodami na osi. Wnętrza nakryte sufitami. Z zewnątrz parter zdobiony neorustyką, kondygnacje zwieńczone gzymsami. Okna ujęte w profilowane obramienia z gzymsami od góry. Środkowy ryzalit poprzedza balkon na czterech kolumnach z żelazną balustradą, ryzalit wieńczy trójkątny fronton. W narożniku poludniowo-zachodnim na l. piętrze jest loggia filarowa. Nad budynkiem dach czterospadowy.

B R Z E Ź N I C A

..

Dwór w Brzeźnicy zbudowany został w wieku XVIII. Z zapisów w kronice wynika, że właścicielem w tym czasie był Łowczy Koronny Stanisław ks. Czartoryski. W roku 1772 wieś kupił książę Kazimierz Czartoryski, a od roku 1798 administruje nią, na mocy decyzji sądu, książę Józef Czartoryski. W r. 1830 dwór przechodzi na własność Katarzyny Gorczyńskiej. W w. XIX mieszkał w nim znany literat i malarz Adam Gorczyński, autor m. in. W Galicji Zachodniej i Jadama z Zatora. Zygmunt Gorczyński, ostatni gospodarz brzeźnickiego majątku, został siłą usunięty przez Niemców w roku 1940. W czasie wojny dobrami zarządzali mianowani przez Niemców rządcy. Po parcelacji w roku 1945 dwór oddano w użytkowanie Szkole Rolniczej, następnie przejęła go, jak również inne budynki gospodarcze, Gminna Spółdzielnia Samopomocy Chłopskiej. Do lat osiemdziesiątych mieścił się we dworze sklep i magazyn. Obiekt nie remontowany i nie zabezpieczany popadł w ruinę. Od kilku lat obiekt jest remontowany przez nowego właściciela dworu.
Dwór murowany, zwrócony jest frontem na północ, położony w parku krajobrazowym z 2. poł. wieku XIX. Wybudowany na rzucie wydłużonego prostokąta; dwutraktowy. Budynek parterowy, z dwukondygnacyjną częścią środkową. Elewacje ozdobione neorustyką, od frontu widoczne drewniane podcienia i balkon partii środkowej. Elewacja wschodnia była rozczłonkowana za pomocą lizen. Obramienia trzech okien ukazują formy uszate. Dwór był pokryty dachem mansardowym.

D Ą B R Ó W K A

zdjęcie archiwalne

Dwór w Dąbrówce wybudowany został w 2. połowie wieku XVII przez Strzałów herbu Kotwicz, ówczesnych właścicieli wsi. Pierwotny, barokowy dwór został zmieniony poprzez nadbudowanie przez ostatniego właściciela Dąbrówki Wojciecha Łubieńskiego drewnianego piętra. W l. połowie wieku XVIII majątek należał do Biegańskich herbu Prawdzic. Wtedy, w roku 1730, poświęcony został ołtarz w kaplicy dworskiej. W połowie wieku XVIII wieś zakupił Antoni Wilkoński herbu Odrowąż, właściciel Jaszczurowej. Na początku wieku XX Dąbrówkę wraz z sąsiednim Stryszowem nabył Józef Gorsczyński, bogaty adwokat z Tarnowa. Po nim majątek dziedziczy syn Julian, a następnie jego córka Rozalia, żona Franciszka Łubieńskiego herbu Pomian. Dzieci Rozalii i Franciszka Łubieńskich zamieszkiwały dwór do końca II wojny światowej. Po II wojnie światowej we dworze znajdowały się prywatne mieszkania. 5 lat temu dwór został rozebrany i jest składowany przez inwestora zapory w Świnnej Porębie. W planach konserwatorskich ma być ponownie złożony i postawiony. Miejsce oraz czas nie został do tej pory ustalone.
Dwór murowany, z kamienia w kondygnacji dolnej, drewniany w drugiej kondygnacji. Wybudowany na rzucie prostokąta z dwiema trójkondygnacyjnymi wieżyczkami flankującymi elewację frontową. Układ wnętrz dwutraktowy, z sienią na osi. Budynek pokryty jest dachem mansardowym, wieżyczki daszkami czterospadowymi.

G I E R A Ł T O W I C E

Dwór w Gierałtowicach wybudowany został w w. XVIII na miejscu starej obronnej wieży, gruntownie przebudowany w latach 1939 - 1945. W w. XVII jako właściciel Gierałtowic występuje Łukasz Starowieyski, od którego posiadłość nabywa Andrzej Żydowski h. Doliwa. Po śmierci tego ostatniego w r. 1728 Gierałtowice przeszły na własność Lubomirskich, a pod koniec w. XVIII W. Golaskiej. W początkach w. XIX majątek w Gierałtowicach zakupił gen. Stanisław Wąsowicz h. Gozdawa, właściciel Zatora. Po Wąsowiczach wieś i dwór od r. 1817 dziedziczą Potoccy, pozostając tutaj do r. 1925. Następnie, do r. 1945, dwór i resztówka dużego majątku należały do Oskara Schadela. Po II wojnie światowej majątek został rozparcelowany. Obecnie, w dobrze utrzymanym dworze, mieści się gminne przedszkole. W połowie w. XIX znany pisarz ziemi wadowickiej Adam Gorczyński utrzymywał, że dwór ten powinno się nakryć szklanym kloszem, aby jak najdłużej był największą ozdobą tej ziemi.
Dwór położony jest na owalnej platformie, otoczonej fosą wypełnioną wodą, ujęty nadto od północnego-wschodu i północnego-zachodu kolanem rzeczki Wieprzówki. Od strony południowo - wschodniej dworu widnieje park, w części krajobrazowy, a w części geometryczny; od południa znajduje się duży staw zwany Podwieśnik. Budynek dworu jest drewniany (z jodły), parterowy, częściowo podpiwniczony; prostokątny w planie, o symetrycznym układzie wnętrz: na osi budynku wgłębione podcienie od frontu i sień, po bokach której widnieją po trzy pokoje; od tyłu dobudowany później przedsionek. Dwór nakryty jest dachem naczółkowym (wcześniej czterospadowym z wystawką). Pierwotnie od frontu, zamiast pokojów bocznych, znajdowały się kwadratowe alkierze (zwieńczone osobnymi daszkami namiotowymi), między którymi były szersze niż obecnie podcienia z dwoma słupami.

G Ł Ę B O W I C E

.

zdjęcie archiwalne

Dwór w Głębowicach wybudowany został pod koniec w. XVI przez rodzinę Gierałtowskich h. Saszor. W późniejszym czasie dwór był znacznie rozbudowany i modernizowany. Z początkiem w. XVII przez krótki czas Głębowice należały do Komorowskich, przed r. 1646 dobra te przeszły na spokrewnionych z nimi Pisarzewskich h. Stary Koń. W r. 1646 Jan Pisarzewski odnowił i znacznie rozbudował dawny dwór (przebudowę upamiętnia tablica umieszczona nad głównym wejściem). Z wyposażenia dworu z tego okresu pochodzi piec kaflowy z h. Stary Koń na czerwono-niebieskich kaflach z datę 1647 i inicjałami Jana Pisarzewskiego, umieszczony po II wojnie światowej w Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Dwór ponownie został rozbudowany w r. 1773 przez Adama Pisarzewskiego. Przyczynę modernizacji dotychczasowego budynku było drugie małżeństwo Adama Pisarzewskiego z Apolonię Wilkońskę. Po śmierci Apolonii w r. 1826, syn jej Jan sprzedaje pałac i folwark Ludwikowi Duninowi h. Łabędź . Od tej chwili aż do II wojny światowej Duninowie pozostaję właścicielami majątku. Ich obecność wykazuję kolejne skorowidze posiadłości z w. XIX i XX. W r. 1844 syn Ludwika - Tytus, ożeniony z hrabiankę Albinę Bobrowskę, rozpoczął kolejne odnowienie wnętrz i modernizacje pałacu. Albina Duninowa, po śmierci męża, zarządzała majątkiem do r. 1890, następnie Stanisław Dunin, po nim Maria Duninowa i w latach dwudziestych w. XX Józef Stanisław Dunin. On to w latach 1922 - 24 przeprowadził ostatni większy remont pałacu. W r. 1937 obiekt uznano za zabytkowy na mocy orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego z dnia 25 listopada 1937 r. W latach 1940 - 45 majątkiem zarządzali Niemcy: pałac początkowo był wykorzystywany przez szkołę, później jako ośrodek wypoczynkowy dla Hitlerjugend. W r. 1945 majątek rozparcelowano i pałac przeszedł na własność Skarbu Państwa. Użytkownikiem parteru stał się Państwowy Ośrodek Hodowli Zarodowej w Osieku, który wykorzystywał obiekt jako magazyn zboża, owoców i warzyw, jak również na wylęgarnię drobiu; na piętrze urządzono cztery mieszkania. W r. 1954 uzyskało ważność orzeczenie z r. 1937 o zabytkowym charakterze pałacu. W r. 1969 spłonął dach i pierwsze piętro budynku. Po tym pożarze pałac nakryto prowizorycznym dachem. Z czasem nie zabezpieczony budynek uległ dewastacji i kompletnej ruinie.

Pałac renesansowe - barokowy. Pierwotny dwór stanowił wschodnia część późniejszego pałacu. Pałac zwrócony frontem na południe, od północy pierwotnie otoczony fosę o cembrowanych brzegach wewnętrznych, od południa znajdował się dziedziniec podmurowany cembrzynę ze szkarpami. Budynek murowany, dwukondygnacyjny, prawie w całości podpiwniczony. W wyniku XVII-wiecznej przebudowy zyskał plan wydłużonego prostokąta z dwoma wieżami-alkierzami. Miał następujący układ wnętrz: na osi, na parterze - sień, na piętrze - duża sala, po bokach na obu kondygnacjach po cztery pokoje, schody we wschodniej partii pałacu, obok sieni i w południowo-zachodnim alkierzu. Rozkład ten uległ zmianie w późniejszych czasach w związku z wprowadzeniem nowych ścian działowych. W zewnętrznych salach były sklepienia kolebkowe z lunetami, w innych sufity lub pułapy belkowane. W kilku pokojach były kamienne odrzwia o profilu renesansowym. Pałac 13-osiowy, o elewacjach gładkich, z oknami o równej wielkości rozmieszczonymi symetrycznie, w środkowej części pałacu zgrupowanymi po trzy. Obramienia okien parteru (z wyjątkiem alkierzy) kamienne, o profilu renesansowym, pozostałych - XVIII-wieczne. Wejścia ostrołukowe (na osi głównej). Nad wejściem - od strony północnej - znajduje się herb złożony Stary Koń, Korczak, Kornicz i Nabram III w kartuszu; od strony południowej - herb Łabędź (Duninów). Pałac był pokryty dachem mansardowym, a alkierze stożkowymi.


G O R Z E Ń G Ó R N Y

Dwór w Gorzeniu Górnym wybudowany został na przełomie w. XVIII i XIX. Inicjatorem budowy był zapewne Żyd Jakub Littman Huppert, który w r. 1792 zakupił całą wieś od Szymona Padlewskiego. Po Jakubie Huppercie Gorzeń dziedziczy jego syn Herschel Huppert. W poł. w. XIX skorowidze podaje jako właścicielkę dworu wnuczkę Jakuba Hupperta, Jettę, żonę Maksymiliana Schanzera. Schanzerowie około r. 1865 sprzedali Gorzeń Górny wraz z dworem Józefowi Czerniczkowi. Kolejnymi właścicielami byli Euzebiusz Czerniczek wraz z żoną Eleonorą z Rozwadowskich. Eleonora po śmierci męża podzieliła majątek, za wyjątkiem najbliższego otoczenia dworu, między okoliczną ludność, a wszystkie cenniejsze rzeczy sprzedała na licytacji we dworze. Sam dwór wziął, na krótko, w arendę Żyd Efraim Huppert, zamieniając go na szynk. W r. 1883 dwór z przyległym gruntem (ok. 20 mórg) kupił od Eleonory Czerniczkowej profesor gimnazjum wadowickiego Tytus Zegadłowicz, ojciec Emila Zegadłowicza. Uporządkował on otoczenie dworu, wyremontował budynek i założył wokół niego ogród. Po śmierci rodziców dwór dziedziczy, wówczas jeszcze nieletni, Emil Zegadłowicz (pisarz i poeta;
jeden z założycieli grupy artystów skupionych wokół czasopisma literacko - artystycznego "Czartak"), Zegadłowicz i czartakowcy próbowali owiać dwór ariańską legendą. Emil Zegadłowicz, z wykształcenia historyk sztuki, przez całe życie gromadził w swoim dworze zarówno dzieła sztuki ludowej - świątki i drzeworyty Jędrzeja Wawry, jak i prace profesjonalnych plastyków. Po jego śmierci w r. 1941 dwór przechodzi na spadkobierców: córki Atessę i Elżbietę. Po wojnie rodzina stworzyła we dworze muzeum biograficzne poświęcone pisarzowi. Obecnie pod opieką fundacji „Czartak” w dworze prezentowana jest kolekcja sztuki Emila Zegadłowicza w wnętrzach mieszkalnych obejmująca 10 pomiszczeń.
Dwór klasycystyczny, murowany, tynkowany; dwukondygnacyjny, kryty dachem dwuspadowym. Wybudowany na rzucie prostokąta, dwutraktowy z sienią na osi budynku. Przed fasadą widoczny jest portyk cztero filarowy z oddzielnym podziałem na każdej kondygnacji, zwieńczony attyką z czterema wazonami; portyk podobny w układzie, dwu-filarowy znajduje się przy elewacji bocznej zachodniej. Fasada jest 7-osiowa, dekorowana neorustyką.

G R A B O S Z Y C E

Dwór w Graboszycach został wybudowany około r. 1575 przez Dziwisza Brandysa, sekretarza królewskiego. Ostatnia wzmianka o Dziwiszu Brandysie pochodzi z r. 1589; kolejnym właścicielem Graboszyc zostaje Piotr Brandys, pisarz ziemski oświęcimski i zatorski, zmarły w r. 1616. Po nim dwór obejmuje rodzina Cikowskich z Wojsławic; następnie należy on do Porębskich, a od końca w. XVII do Russockich, którzy są jego właścicielami także w w. XVIII. Na początku w. XIX dobra graboszyckie zakupił Stanisław Soltyk, który w latach 1835 - 50 gruntownie dwór wyremontował. Po jego śmierci majątkiem zarządzała żona. W 2. poł. w. XIX majątek parokrotnie zmienia właścicieli. Od r. 1864 należał do Chrząszczów. Dwór, troskliwie przez nich konserwowany, pozostawał w bardzo dobrym stanie do r. 1945. Obecnie jest ruiną, z pękającymi ścianami, bez okien, otoczoną zaniedbanym i zarośniętym parkiem. W okresie powojennym wisząca na budynku tablica informowała, że jest on Pomnikiem Kultury Narodowej i jest prawnie chroniony przed zniszczeniem. W latach 80 – tych dwór zamierzano odremontować w celach rekreacyjnych dla załogi Fabryki Samochodów w Bielsku-Białej, ale rozpoczęte prace zostały wstrzymane z braku funduszy. Obecnie nowy właściciel również boryka się z remontem dworu od kilku lat.
Dwór renesansowy, murowany, dwukondygnacyjny, podpiwniczony; otoczony suchą fosą w kształcie podkowy, otwartej ku wschodowi. Przed elewacją frontową znajduje się most, pierwotnie ozdobiony sześcioma klasycystycznymi wazonami. Budowla wzniesiona na planie prostokąta z ryzalitami środkowymi. Sale parteru mają sklepienia kolebkowe i kolebkowe z lunetami, na piętrze sufity fasetowane. Elewacje zewnętrzne są gładkie. Dwór pokryty pierwotnie dachem mansardowym (obecnie czterospadowym). Trzy portale i obramienia okien na parterze odznaczają się renesansowymi profilami, na piętrze zachowały się ławy i gzymsy nadokienne, a trzy okna mają kształt strzelnic kluczowych.

I N W A Ł D

Pałac w Inwałdzie został wybudowany na początku w. XIX przez Konstantego hr. Bobrowskiego, na miejscu wcześniejszego parterowego XVII-wiecznego dworu. W poł. w. XIX Inwałd i pałac przeszły w ręce Feliksa hr. Romera, a następnie Adama. Początkowo była to siedziba rodzinna hr. Romerów. Później, po otrzymaniu przez Romera posady starosty w Wiedniu, cała rodzina przeniosła się na stałe do tego miasta, Inwałd natomiast pozostał ich wakacyjną (letnią i zimową) rezydencją do czasów II wojny światowej. Na początku wojny Niemcy zajęli pałac, zostawiając Romerom jedno skrzydło. Hr. Romer został wywieziony przez Niemców do obozu koncentracyjnego w Dachau po odmowie podpisania volkslisty, a pozostali członkowie rodziny zostali zmuszeni do opuszczenia pałacu, który oddano na siedzibę Hitlerjugend. Po wkroczeniu wojsk radzieckich pałac służył jako skład amunicji. W r. 1945 majątek został rozparcelowany; pałac, park i inne budynki przeszły na własność Gminnej Spółdzielni Samopomoc Chłopska w Inwałdzie. W latach 1947 - 49 z pałacu korzystała Szkoła Rolnicza i szkoła traktorzystów. W r. 1949 całość przejęła Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w Inwałdzie. W r. 1959 pałac i park wydzierżawiła Dyrekcja Okręgowa PKP w Krakowie, organizując w nim Dom Dziecka i kolonie letnie. Obecnie obiekt jest wyremontowany i jest domem mieszkalnym..nowego..właściciela Pałac późno klasycystyczny z rozległym ogrodem krajobrazowym założonym równocześnie z budową pałacu. Budowla murowana, dwukondygnacyjna, na rzucie prostokąta z ryzalitami środkowymi i bocznymi, o ściętych narożach. Rozkład wnętrz w części środkowej dwutraktowy, symetryczny. W trakcie południowym znajduje się pośrodku klatka schodowa z drewnianymi schodami trój biegowy mi; na parterze między biegami znajdują się dwie kolumny toskańskie, podpierające podest piętra. Układ wnętrz części bocznych został zmieniony. Sale pokrywają sufity. Na zewnątrz kondygnację wieńczą gzymsy; ściany parteru zdobi neorustyka. Ryzality środkowe rozczłonkowane są za pomocą pilastrów. Przy ryzalicie elewacji ogrodowej znajduje się balkon na czterech kolumnach.

I Z D E B N I K

Dwór w Izdebniku wybudowany został w 2. połowie wieku XIX przez księcia Maurycego Montlearta, potomka księżnej Franciszki Kurlandzkiej, która w roku 1777 zakupiła rozległe dobra na tym terenie (m. in. Lanckoronę). W r. 1891 posiadłość izdebnicką wraz z innymi majątkami po Montleartach zakupił arcyksiażę Rainer Habsburg z Żywca. Pod koniec w. XIX administrator majątku Ludwik Seeling założył we dworze słynną na całą Galicję wytwórnię jarzębiaków oraz hodowlę krów i wytwórnię masła i sera. Habsburgowie w r. 1919, w obawie przed konfiskatą majątku (obywatele innego państwa) i pod naciskiem polskiego rządu, sprzedali posiadłość. Wykupił ją Lwowski Bank Ziemski Kredytowy, a następnie odsprzedał w r. 1922 Zygmuntowi Lewakowskiemu, bogatemu przemysłowcowi ze Lwowa. W r. 1930 Zygmunt Lewakowski przekazuje majątek w Izdebniku swemu synowi Jakubowi. Był on ostatnim właścicielem dworu do r. 1945. Po parcelacji majątku, zabudowania dworskie przejęło Państwowe Gospodarstwo Rolne. We dworze mieści się obecnie ośrodek rehabilitacyjny dla dzieci.
Dwór jest położony we wschodniej części Izdebnika. Budynek murowany z cegły, tynkowany. Wybudowany na rzucie wydłużonego prostokąta, z gankiem od frontu przesuniętym w stosunku do osi. Układ wnętrz dwutraktowy. Dwór dwukondygnacyjny, o elewacjach dłuższych 8-osiowych, część główna fasady (z gankiem i balkonem nad nim) podkreślona szerokimi pasami z neorustyką i zwieńczona naczółkiem. Budowla nakryta dachem czterospadowym.

J A S Z C Z U R O W A

Dwór w Jaszczurowej wybudowany został pod koniec w. XIX z inicjatywy ówczesnych właścicieli wsi Tetschlów, spolonizowanej rodziny niemieckiej. Tetschlowie nabyli Jaszczurowe od Dominika Kneska w r. 1882. Ostatnią właścicielką dworu, mieszkającą w nim do r. 1945 była Helena Tetschlowa. Tetschlowie oprócz gospodarstwa rolnego prowadzili browar i gorzelnię. Od r. 1945 we dworze mieścił się Państwowy Dom Dziecka. W ostatnich latach budynek został opuszczony i prawdopodobnie zostanie rozebrany w związku z zalewem zbiornika wodnego w Świnnej Porębie. Na skutek gruntownych przeróbek (szczególnie we wnętrzu) dwór zatracił wiele pierwotnych cech.
Dwór położony jest w zachodniej części wsi; murowany z cegły i tynkowany. Wzniesiony na rzucie prostokąta, z gankiem od frontu, z ryzalitem od strony południowo – zachodniej, w narożu którego znajduje się wieloboczny alkierz wieża oraz balkon przylegającym do ryzalitu. Część środkową fasady, lekko występującą, akcentuje poprzedzający ją ganek, nad nim balkon i wieńczący fronton o falistej linii. Budynek jest dwukondygnacyjny, elewacje są gładkie, narożniki oraz partie budowli występujące z zasadniczej linii murów podkreślone boniowaniem. Dwór nakrywa dach mansardowy.

K L E C Z A G Ó R N A

Dwór zbudowano w 2. poi. w. XIX (prace ukończono w r. 1883). Fundatorem był Przeclaw Sławiński, budową kierował majster murarski Stanisław Skolnicki. Równocześnie z dworem wzniesiono pozostałe zabudowania gospodarcze i założono park. Po śmierci P. Sławińskiego, w r. 1912, majątek odziedziczyła jedna z czterech córek Wiktoria, żona Kazimierza Ogniewskiego, prezesa sądu w Wadowicach. Po śmieci pierwszego męża Wiktoria ponownie wyszła za mąż, za Konopkę. Z pierwszego małżeństwa pozostało czworo dzieci: Helena, Jadwiga, Kacper i Kazimierz. Ten ostatni służył w Legionach, zamieszkiwał we dworze nawet po sprzedaniu go przez matkę. Według tradycji odwiedzał go tu Rydz-Śmigły i malował starą lipę rosnącą przed dworem. W r. 1934 Wiktoria Ogniewska-Konopkowa sprzedała Klęczę Górną bogatemu przemysłowcowi z Katowic - Stefanowi Czaplickiemu. Przed r. 1939 dwór stal się własnością Marii z Czaplickich Kwapniewskiej. W okresie II wojny światowej majątek przejęli Niemcy. Reforma rolna objęła należący do majątku folwark Witkówka, natomiast sam dwór i park przeszedł w ręce Władysława Ulmana, zięcia Stefana Czaplickiego. Rodzina Kwapniewskich zachowała w posiadaniu część południowo-zachodnią parku wraz ze stodołą dworską. Po śmierci Ulmana w r. 1958, dobra do niego należące przejęła Spółdzielnia Rolnicza z Inwałdu, po niej Spółdzielnia Rolnicza z Rokowa. W r. 1963 dwór wraz z parkiem zakupiła WSS „Społem" z Krakowa, wykorzystując go na cele szkoleniowe, kolonie i wczasy. W r. 1991 dwór stał się własnością prywatną. Po remoncie przystosowano go do celów mieszkalnych.
Budynek dworu usytuowany został na północnym stoku Jaroszowickiej Góry, wschodniej części wsi. Dwór jest eklektyczny, murowany z cegły, tynkowany, podpiwniczony, zbudowany na rzucie wydłużonego prostokąta z ryzalitem środkowym, dwoma bocznym ryzalitami od strony parku, wieżą prostokątną przylegającą do elewacji bocznej zachodniej i wieżyczką w narożniku południowo - zachodnim. Budynek jednokondygnacyjny, o elewacjach dłuższych 8 - osiowych. Układ wnętrz dwutraktowy. Dwór nakryty dachem czterospadowym z lukarnami w południowej połaci dachu. Wieże zwieńczone attyką.

K L E C Z A D O L N A

Pałac w Kleczy Dolnej został wzniesiony około 1850 roku na terenie istniejącego wcześniej założenia dworskiego. Wybudowany przez Duninów, pozostawał ich własnością do roku 1874. Od tego czasu do końca w. XIX właścicielem majątku i pałacu był Franciszek Neumajer. W roku 1900 właściciel Kleczy Górnej Przecław Sławiński nabył podczas licytacji Klęczę Dolną, która była w jego rękach do roku 1913. Po śmierci Sławińskiego wieś i pałac przejęła Zofia ze Sławińskich Wysocka. Po II wojnie światowej majątek został rozparcelowany, a sam pałac dopiero w roku 1956 przeszedł na własność Skarbu Państwa. Po roku. 1956 w pałacu mieściły się mieszkania robotników Państwowego Ośrodka Maszynowego zorganizowanego na terenie dawnego zespołu dworsko-folwarcznego. Po roku 1978 budynek miał pełnić funkcję siedziby biurowo-administracyjnej POM-u i w tym celu przystąpiono do generalnego remontu. W roku 1993 pałac został sprzedany prywatnemu inwestorowi.
Pałac zlokalizowany w północnej części wsi. Budynek skierowany frontem na zachód, jest częścią pozostałości dawnego zespołu pałacowo-ogrodowego z l. pół. w. XIX, powstałego na kanwie wcześniejszego układu dworskiego z sadem i ogrodem włoskim. Budowla wzniesiona na rzucie prostokąta z dwoma ryzalitami od frontu; jednokondygnacyjna, z dwukondygnacyjnymi ryzalitami. W wyniku późniejszej przebudowy poddasze zaadaptowano na cele mieszkalne. Elewacje frontowe ryzalitów rozczłonkowane są pilastrami w porządku jońskim. Fasada i elewacje boczne ryzalitów zwieńczone wydatnym gzymsem z fryzem kostkowym poniżej. Okna w dekoracyjnych obramieniach.

K O P Y T Ó W K A

Dwór wybudowany został w latach sześćdziesiątych w. XIX. Inicjatorem budowy była spolonizowana rodzina austriackich urzędników Baumów, którzy na początku w. XIX zakupili wieś od Ostrogórskich. W r. 1855 skorowidz posiadłości tabularnych podaje jako właścicieli Kopytówki spadkobierców barona Bauma: w r. 1883 - Józefa Bauma, a w. 1890 Walerya Bauma. Na przełomie w. XIX i XX wieś była już własnością Duninów, właścicieli Głębowic. Na początku w. XX dwór zamieszkiwała Maria z Pruszyńskich Duninowa. Duninowie byli właścicielami majątku do II wojny światowej. W r. 1945 dobra zostały rozparcelowane. W latach pięćdziesiątych użytkownikiem tzw. resztówki było Leśnictwo Draboż Nadleśnictwa w Kalwarii Zebrzydowskiej - Lanckoronie. Pod koniec lat siedemdziesiątych, po reorganizacji administracji lasów państwowych dwór należał do Leśnictwa w Tłuczni Nadleśnictwa w Andrychowie. Przez długie lata był siedzibą Spółdzielni Rolniczej. Obecnie mieszczą się w nim mieszkania i dalej administrowany jest przez Spółdzielnię Rolniczą.
Dwór położony w centrum Kopytówki, frontem skierowany na północ. Dwór o cechach klasycystycznych i neogotyckich, murowany i tynkowany. Zbudowany na rzucie prostokąta, z ryzalitami środkowymi, z dwoma pawilonami od strony wschodniej i trzema wielobocznymi narożnymi wieżami. Budynek jest jednokondygnacyjny, pawilony i dwie wieże (od zachodu) - dwukondygnacyjne, trzecia wieża - trzykondygnacyjna. Elewacje wież dekorowane ślepymi oknami, otwory okienne ozdobione dekoracyjnie. Od frontu portyk z czterema drewnianymi słupami. Dwór w części parterowej pokrywa dach dwuspadowy, pawilony - czterospadowy, wieże - daszki namiotowe.

L E Ń C Z E

Dwór został wybudowany w l. pół. w. XIX przez ówczesnych właścicieli Leńcz Górnych -Brandysów. W 2. pół. w. XIX spisy posiadłości wymieniają jako właścicielkę majątku Józefę Rydwan Brandysową. Po jej śmierci w r. 1883 posiadłość przechodzi na jej spadkobierców: Józefa Pawełka, Jana Hirschberga, Henryka Boduskiewiczowa, Józefę Modliszewską, Jana Pająka Lenczowskiego i sukcesorów po Stanisławie Chylewskim i Mariannie Zabtockiej. W r. 1890 majątek należał już tylko do dwóch osób: Józefy Modliszewskiej i Wiktorii Drohojewskiej. W r. 1905 całość posiadłości nabywają Maria i Andrzej Wysoccy. W okresie międzywojennym dwór znów ma nowego właściciela -barona Przychodzkiego, którego zięć Dębicki gospodarował tu do r. 1945. Wtedy to majątek został przejęty przez Skarb Państwa i rozparcelowany. Od roku 1957 tzw. resztówka dworska należała do Nadleśnictwa z Andrychowa. W r. 1981 zdewastowany ( w 80 %) dwór wraz z zabudowaniami gospodarczymi i parkiem zakupił Jan Raczek, który przeprowadził generalny remont obiektu w r. 1984. Otynkowano wtedy budynek, odnowiono, poprawiono ściany, odgruzowano piwnice. Remont nie zniszczył pierwotnego charakteru dworu. Obecnie obiekt po kolejnym remoncie pełni funkcję hotelewą.
Dwór umiejscowiony w północnej części wsi, na terenie przysiółka zwanego "Na końcu". Jest on murowany z cegły, podpiwniczony, dwukondygnacyjny. Wzniesiony na rzucie prostokąta, symetryczny, z ryzalitami środkowymi i sienią na przestrzał. Posiada dwutraktowy układ wnętrz. Fasada 5-osiowa, kondygnacje oddzielone wąskim pasem;
parter ryzalitu ozdobiony boniowaniem, na piętrze okna opasane szerokimi lizenami. Dach jest dwuspadowy z naczółkami.

N I D E K

Dwór wybudowany na przełomie wieków XVIII i XIX zapewne przez Bobrowskich. W roku 1830 skorowidz posiadłości wymienia, oprócz Bobrowskich, innych właścicieli wsi, takich jak Brzezińscy i Czaderscy. W roku 1855 wymieniony jest jeszcze Joachim Bobrowski. W 2 połowie wieku. XIX właścicielami dworu i dużych posiadłości w Nidku była rodzina Górniaków. Na początku wieku XX właścicielem został Jan Walica (Walitza). W r. 1926 posiadłość nabyli bracia Michał i Adam Dembieńscy, synowie dyrektora cukrowni w Chybiu. Dembieńscy opuścili majątek w roku 1939. Podczas wojny zarządzali nim Niemcy. W roku 1945 dobra zostały rozparcelowane. Dwór przeszedł pod zarząd Nadleśnictwa Andrychów, do roku 1975 siedzibę miało tu Leśnictwo w Nidku, a od roku 1978, gdy wyprowadził się ostatni leśniczy, większa część dworu uległa zniszczeniu. Aktualnie, odnowiony obiekt służy przedszkolu gminnemu. Zabudowania podworskie użytkują Spółdzielnia Kółek Rolniczych i Gminna Spółdzielnia.
Dwór murowany, na rzucie wydłużonego prostokąta, parterowy z facjatą; dwutraktowy, z sienią na przestrzał, przesuniętą nieco w stosunku do osi środkowej. Do facjaty frontowej przylegał ganek o dwóch kondygnacjach: dolnej z dwiema drewnianymi kolumnami, którym odpowiadają półkolumny przyścienne oraz górnej z czterema słupkami. W okresie powojennym ganek zlikwidowano. Dwór był otoczony niewielkim parkiem krajobrazowym.

P A S Z K Ó W K A

Pałac w Paszkówce został wybudowany w 2. poł. w. XIX przez dziedzica wsi hrabiego Leonarda Wężyka. Po jego śmierci w r. 1886 właścicielkę majątku została żona -Ludwika. W r. 1890 spisy posiadłości tabularnych wymieniają Jana Wężyka jako właściciela, po nim Franciszka (do r. 1939), ostatniego już właściciela Paszkówki. Po II wojnie światowej majątek rozparcelowano, w Pałacu mieściła się szkoła podstawowa. W latach 1961 - 1966 był tu ośrodek zdrowia i mieszkania nauczycieli. Przez pewien czas mieściła się w budowli pieczarkarnia. W r. 1971 pałac został wyremontowany i przeznaczony na Dom Wypoczynkowy Emerytów i Rencistów Spółdzielczości Pracy. Od r. 1977 obiekt był użytkowany przez Biuro Turystyczne "Turysta" jako ośrodek turystyczno-wypoczynkowy "Kasztelanka". W roku 1997 został zakupiony przez Jana i Annę 0leksy, którzy na wzór właścicieli podobnych obiektów w Europie Zachodniej, zdecydowali się zaadaptować pałac do roli luksusowego hotelu, spełniającego zarówno wymagania ośrodka przeznaczonego dla celów konferencyjnych, jak tez wypoczynku .

Według jednych historyków sztuki pałac jest neogotycki, według innych nie mieści się w formalnych granicach tego stylu i ztego powodu określać go należy jako obiekt pseudogotycki. Szczególny charakter nadają budynkowi wyraźnie zaznaczone ryzality oraz zwieńczona krenelażem wieża. Bardziej wnikliwa analiza zabytku każe upatrywać w nim pewnych wzorców zaczerpniętych z gotyku angielskiego. Pałac zbudowany z cegły, tynkowany. Wzniesiony na rzucie wydłużonego prostokąta, z trzema ryzalitami od frontu i wieżę wieloboczną w narożu. W elewacji tylnej występuje poza linię murów wielobocznie ukształtowana ściana salonu oraz zewnętrzne obudowane schody. Budowla jest dwukondygnacyjna z półpiętrem u góry. Piętro pierwsze jest wyraźnie reprezentacyjne, co podkreśla jego wysokość. Kondygnacje oddzielają gzymsy, w partii półpiętrza biegnie fryz kasetonowy z medalionami o pseudo-maswerkowej dekoracji. Podobne elementy dekoracyjne, wzbogacone o głowy ludzkie, widnieję w ławach okien. Górną linię okien w kształcie spłaszczonego łuku Tudora powtarzają gzymsy kamienne. W szczycie środkowego ryzalitu umieszczony jest herb Wężyków. Zróżnicowana, malownicza bryła budowli, najeżona jest szeregiem nadwieszonych sterczyn. Dachy są czterospadowe, kryte blachą.

R U D Z E

Dwór w Rudzach zbudowany został pod koniec wieku XVIII przez Jana Bibersteina Starowieyskiego, burgrabiego krakowskiego. Rudze były wówczas stolicą rozległego dominium sięgającego od Ochodzy po Chocznię. Po Starowieyskich dziedzicami Rudz byli hrabiowie Bobrowscy herbu Jastrzębiec, którzy z końcem wieku XIX odsprzedali wieś Władysławowi Heradinowi. Ostatnią właścicielką dworu była Rozalia Penkala. W roku 1945 majątek został rozparcelowany. Do końca lat 90 - tych XX wieku we dworze siedzibę miała szkoła podstawowa. Obecnie własność prywatna, remontowany i adoptowany na cele agroturystyki.
Dwór barokowy, murowany, parterowy z facjatą (niewątpliwie dodaną później), zakończoną trójkątnym, schodkowym szczytem. Zbudowany na planie prostokąta z trzema wydatnymi ryzalitami od ogrodu i z płytkim ryzalitem od frontu. Na osi budynku znajduje się sień i pierwotnie był salon, po obu stronach po dwa pokoje, flankowane mniejszymi pomieszczeniami, które początkowo miały charakter gospodarczy. Wnętrza nakryte sufitami z fasetą. Od strony zewnętrznej narożniki są zaokrąglone i ujęte pilastrami. Okna, przed ostatnim remontem, miały obramienia uszate, wykonane w tynku. Dach czterospadowy, kryty pierwotnie gontem, później papą, a obecnie blachą falistą. Na szczycie widnieje herb Jastrzębiec (Bobrowskich). Tenże herb umieszczony jest też na żelaznym balkonie facjaty. Od strony północnej znajduje się niski budynek, współczesny dworowi (później przedłużony), mieszczący dawniej kuchnię i mieszkanie służby.

R Y C Z Ó W

Pierwsze wzmianki o wsi pochodzą z XIII wieku, według Jana Długosza stanowiła ona dar księcia raciborskiego Przemysława, syna Władysława Opolskiego, dla klasztorów Cystersów w Mogile. W XV wieku klasztor miał w Ryczowie duży folwark z zabudowaniami i był centrum administracyjnym centrum wsi cysterskich obejmujących Woźniki, Półwsie, Zygodowice. Po rozbiorach Polski, w końcu XVIII wieku Austriacy odebrali majątki ziemskie Kościołowi i klasztorom. Sekularyzacja objęła również majątki cysterskie, dobra klasztorne w Ryczowie, rząd austriacki, po włączeniu do galicyjskiego funduszu religijnego, wystawił na sprzedaż. Majątek w 1806 roku wraz z pozostałymi dobrami Cystersów z Mogiły przejął hrabia Tadeusz Dzieduszycki herbu Sas ze Lwowa w zamian za Kossów. W 1855 roku Paulina Dzieduszycka sprzedała dobra ryczowskie Tytusowi i Sewerynie Drohojowskim, herbu Korczak. Tytus Drohojowski w latach 1862 – 1864 na terenie nowo powstałego parku wybudował nowy dwór w stylu neogotyckim, który ze względu na swą wielkość określano często mianem pałacu. Nowy pałac poświęcił 4 stycznia 1865 roku ks. Jan Michalski, proboszcz ze Spytkowic. W 1890 roku jako właściciela majątku wymieniana była baronowa Józefa Błażowska. Józefa Błażowska oddała rządy synowi Mieczysławowi, Ten zaś zlecił kierowanie majątkiem rządcy i służbie. Brak dozoru sprzyjał kradzieżom. Wkrótce zresztą baron zmarł w dość młodym wieku. Majątek barona Błażowskiego w Półwsi został w 1921 roku częściowo rozparcelowany wśród miejscowych rolników, zaś resztę w 1928 roku rozparcelował Bank Rolny w Krakowie. Pozostało tylko 30 ha lasu, Pałac w Ryczowie wraz z majątkiem został zakupiony w 1936 roku przez Zygmunta Piaseckiego. Sprzedając dwór, Józefa Błażowska miała wydzielone w nim pomieszczenia, w których mogła zamieszkiwać, a z uwagi na podeszły wiek, zapewniono jej opiekę gospodyni. Zmarła po około dwóch latach od daty sprzedaży dworu. Zygmunt Piasecki nowy właściciel zasłynął jako dowódca Krakowskiej Brygady Kawalerii, walczył w legionach w wojnie bolszewickiej w 1920 roku i w kampanii wrześniowej 1939 roku. W stopniu generała został wzięty przez Niemców do niewoli, w której pozostał do końca wojny. Zmuszony pozostać na emigracji zmarł w Nicei w 1954 roku. Żona jego wraz z synem i córką mieszkała w dworze do końca drugiej wojny światowej, ze względu na dużą produkcję rolną, między innymi cebuli, Niemcy pozwoli jej pozostać na gospodarstwie. Po wojnie majątek został rozparcelowany, a budynki folwarczne i dwór przejęły nowo powstałe Państwowe Gospodarstwo Rolne. Od lat 70 – tych w budynku dworu i w budynkach folwarcznych mieściły się biura oraz sklepy Gminnej Spółdzielni Samopomoc Chłopska. Obecnie córka generała pani Zofia Piasecka - Tarabuła prowadzi remont dworu i prace pielęgnacyjne w parku.
Dwór wybudowany w latach 1862 – 1864, w tak zwanym stylu arkadowym wywodzącym się z architektury niemieckiej. Styl ten nawiązuje do architektury romańskiej i częściowo renesansowej, nie odtwarza jednak dosłownie form historycznych. Dwór dwukondygnacyjny, o ścianach wymurowanych z cegły i otynkowanych. Wzniesiony na planie prostokąta, szrokofrontowy, asymetryczny, podpiwniczony Korpus budynku z prostokątnymi ryzalitami od frontu i pięciobocznym narożnym ryzalitem z loggią na piętrze, z pozornym ryzalitem w elewacji zachodniej i prostokątnym gankiem i wydatnym ryzalitem w elewacji wschodniej. W elewacji południowej znajduje się wysunięty ryzalit od strony zachodniej. Ryzalit środkowy w elewacji frontowej jest poprzedzony arkadowym gankiem kolumnowym, nad którym znajduje się balkon. Otwory okienne na dwóch kondygnacjach zwieńczone są półkoliście ze stiukowymi nadokiennikami w kształcie łuków odcinkowych spływających na konsolki. Krawędzie szczytów ryzalitów dekorowane są profilowanymi gzymsami, pod nimi umieszczone są fryzy arkadowe. Podobny fryz arkadowy biegnący pod gzymsem, poprowadzony jest poziomo i zdobi części budynku między ryzalitami oraz loggie narożnego ryzalitu, która ponad to została zwieńczona krenelażem. Budynek przykryty został dachami dwuspadowymi z dachówką ceramiczną. Dwór znajduje się na skraju południowej części parku, który został założony w mniej więcej w tym samym czasie co budowa dworu. Zarys parku zbliżony jest do prostokąta z dużym gazonem przed frontem dworu. Park pod względem przyrodniczym stanowi ciekawą enklawę urządzonej zieleni, reprezentowanej przez kilkadziesiąt starych drzew w wieku 100 – 250 lat. Drzewostan parkowy złożony jest w przeważającej mierze z jesionów wyniosłych, dębów szypułkowych i lip drobnolistnych. Charakterystyczną cechą starodrzewu jest występowanie kilku rzadkich gatunków, takich jak: tulipanowiec amerykański, magnolia drzewiasta i cisy pospolite.

S T R Y S Z Ó W

Wieś wzmiankowana w Liber Beneficiorum (Księgach dóbr) Jana Długosza, stanowiła prywatną własność szlachecką zmieniających się w ciągu wieków różnych rodów będących jej dziedzicami. W wieku XIV wieś należała do rodziny Słupskich herbu Szreniawa. Początkowo wieś przynależała do parafii w Kleczy Dolnej. Na przełomie XV i XVI w. we wsi wybudowano drewniany kościół św. Mikołaja i utworzono samodzielną parafię. W 1554 roku Stryszów zakupił od Stanisława Słupskiego jego zięć (mąż córki Jadwigi) Kasper Castiglione, złotnik, mieszczanin krakowski. Jego ojciec Mikołaj, Włoch z Florencji przybył do Krakowa z Węgier z początkiem budowy kaplicy zygmuntowskiej około 1519 roku. Poprzez małżeństwo Kasper Castiglione wszedł w pokrewieństwo z możnymi rodzinami Pisarzewskich, Brandysów, Jagniątkowskich, Palczewskich. Dzięki swojej zamożności i pokrewieństwu uzyskał nobilitacje i przyjęcie do herbu Saszor poprzez szwagra Jana Palczewskiego. W 1564 roku już jako szlachcic zmienia nazwisko na Suski. Po jego śmierci 1589 posiadłościami zarządza jego starszy syn Adam Suski. Dobra te obejmowały Stryszów i Suchą (Beskidzką). Około roku 1598 Stryszów został sprzedany już z istniejącym dworem rodzinie Wilkońskich herbu Odrowąż. Na początku XIX wieku dwór wraz z majątkiem zakupił prawnik z Tarnowa Józef Gorczyński, późniejszy syndyk klasztoru o.o. Bernardynów w Kalwarii Zebrzydowskiej. Po nim majątek dziedziczy jego syn Julian a następnie jego córka Rozalia, która wyszła za mąż za Łubieńskiego herbu Pomian. Do 1939 dwór i majątek był w posiadaniu rodziny Łubieńskich.
Dwór wzniesiony pod koniec XVI wieku prawdopodobnie przez Adama Suskiego. Analiza źródłowa nie wskazuje jednoznacznie czasu budowy obiektu. Można nawet przypuszczać, że dwór ma wcześniejszy rodowód XV – wieczny. Wskazują na to do dzisiaj zachowane dwie duże przypory od strony wschodniej i południowej, które mogą świadczyć, że pierwotny kształt dworu miał postać wieży mieszkalnej 2 – 3 kondygnacyjnej zbudowanej z łamanego piaskowca. Zbudowanej na rzucie kwadratu, świadczą o tym również grubość muru w ścianach parteru jak i układ piwnic. Obecna postać dworu jest XVIII-wieczna. W 1741 roku dwór został gruntownie przebudowany przez ówczesnego właściciela Kazimierza Wilkońskiego, chorążego zatorskiego. Świadectwem tego jest zachowany napis na belce tragarzowej w sali na parterze dworu Renowvatum Anno Domini 1741 Die I Martii. Charakter dworu uległ zmianie, z pierwotnego dworu obronnego w rezydencje wiejską o pewnych cechach baroku. Na masywnych, wykonanych z łamanego piaskowca ścianach parteru, będącej pozostałością pierwotnej budowli, wzniesiono częściowo drewniane, częściowo murowane z cegły i kamienia piętro z przestronnymi pokojami, a jego trzy ściany zewnętrzne okolono drewnianym krużgankiem . Wszystkie ściany zewnętrzne i wewnętrzne oraz stropy ozdobiono barokową polichromią do dziś zachowaną w salonie i dawnej kaplicy. W roku 1969 w dworze powołano placówek muzealną będącą oddziałem Zamku Królewskiego na Wawelu.

S M O L I C E

zdjęcie archiwalne

Dwór w Smolicach został wzniesiony w pierwszej połowie wieku XVIII przez Jana Radwańskiego, który zakupił ten majątek od Szaszorskich. W wieku XIX Smolice należały do Maszewskich, następnie do roku 1945 do Potockich z Zatora. Po II wojnie światowej zrujnowany i rozebrany w roku 1961.
Dwór drewniany, odnowiony na przełomie w. XIX i XX (wymiana podmurówki, budowa ganku od strony północnej, wymiana stolarki okien i drzwi). Usytuowany w północnej części wsi, cofnięty w obręb zabudowań gospodarczych i zwrócony frontem ku północnemu zachodowi. Wzniesiony z drewna modrzewiowego, w konstrukcji zrębowej, oszalowany, na ceglanej podmurówce, parterowy, z facjatami od frontu i parku. Założony na planie prostokąta z ryzalitami trójosiowymi, dwukondygnacyjnymi, zwieńczonymi trójkątnymi szczytami. Elewacje frontową i tylną, 9-osiowe, poprzedzał 6-słupowy ganek. Układ wnętrz dwutraktowy, symetryczny, na osi: sień i salon (ten ostatni wysunięty poza lico elewacji ogrodowej). Wszystkie pomieszczenia kryły stropy belkowane.

Ś L E S Z O W I C E

zdjęcie archiwalne

Dwór wybudowany w r. 1809 przez rodzinę Gabryszewskich (data budowy widoczna była nad wejściem). Skorowidze posiadłości wymieniają w w. XIX kolejnych właścicieli Śleszowic: r. 1830 - Tekla Gabrysiewicz, r. 1855 - Andrzej Gabrysiewicz, r. 1899 - Józef Gabrysiewicz. Po śmierci Józefa majątek został podzielony pomiędzy jego dwóch synów: do jednego należał tzw. folwark (na wschód od dworu), a do drugiego dwór. Córka, po wyjściu za mąż za Smolarskiego, zamieszkała w Przybradziu. Właściciel folwarku źle gospodarował, w rezultacie jego część odkupił brat. Zginął on podczas wojny polsko-bolszewickiej w r. 1920. Właścicielką posiadłości została Smolarska. Około r. 1926 dwór i część majątku została sprzedana Piątkom, którzy rok później sprzedali je Adolfowi Mracznemu, górnikowi ze Śląska. Adolf Mraczny zbudował na swojej części zespół budynków (obecny ośrodek zdrowia i nieistniejący pensjonat). W czasie II wojny światowej zrujnowany już budynek dworski został rozebrany przez Niemców. Po wojnie część majątku, należąca do Mracznego została przeznaczona na ośrodek zdrowia, a druga część należy nadal do Piątków.
Dwór Śleszowicki był drewniany, o konstrukcji zrębowej, tynkowany, parterowy; na rzucie prostokąta, dwutraktowy: w trakcie frontowym na osi sień, po prawej jeden, a po lewej dwa pokoje; w trakcie tylnym pierwotnie były trzy pomieszczenia, później cztery (podział środkowej izby na kuchnię i dwie ubikacje). Sale pokrywały sufity i pułapy belkowane; we wnętrzach były trzy skromne kominki z gzymsami. Dach łamany, polski, z wystawkami, pierwotnie pokryty gontem, następnie papą. Pod wydatnym okapem był gzyms profilowany.

W A D O W I C E

Dwór zwany "Mikołajem" (od Mikołaja Komorowskiego, wójta wadowickiego, zmarłego w roku 1633) został zbudowany w l połowie wieku. XIX, prawdopodobnie w miejscu starszego XVII-wiecznego drewnianego dworu Komorowskich. Fundatorem nowego dworu był zapewne Jan Malczewski, który w roku 1813 odkupił od Jana Biberstein Starowieyskiego folwark "Mikołaj" oraz sąsiednie wsie. W wieku XIX dwór parokrotnie zmienia właścicieli, są nimi: Jan Fischer, Ludwik Stanowski, a od końca wieku XIX do roku 1945 dwór należał do rodziny Krobickich herbu Strzemię. Po wojnie dwór i budynki folwarczne przeszły na rzecz Skarbu Państwa. Obecnie w odremontowanym dworze mieści się restauracja.
Dwór klasycystyczny, zwrócony frontem do północy, murowany, podpiwniczony. Zbudowany na rzucie prostokąta z dwoma ryzalitami narożnymi w elewacji tylnej między którymi taras, fasadę poprzedza balkon na czterech doryckich kolumnach, od północnego zachodu przybudówka. Budynek 7-osiowy, część środkowa dwukondygnacyjna, zwieńczona trójkątnym frontonem, boczne jednokondygnacyjne. Wewnątrz na osi znajduje się pomieszczenie (pierwotnie salon) na planie koła wpisanego w rat. W tym salonie i w jednej z sal znajdowała się wzorzysta parkietowa Elewacje zwieńczone belkowaniem, ożywione lizenami. Otwory okienne półkoliste, niektóre z nich ujęte są w pary pilastrów szeroko rozstawionych.

Z A K R Z Ó W

Dwór został zbudowany w 2. poł. w. XIX przez Maurycego Montlearta, właściciela Zakrzowa. W r. 1891 Montleart sprzedaje zarówno Zakrzów, jak i pobliską Lanckoronę Habsburgom z Żywca. W r. 1919 dobra Habsburgów nabył Lwowski Bank Ziemski Kredytowy. Następnie od banku odkupił je Zygmunt Lewakowski, przemysłowiec naftowy ze Lwowa. Lewakowski był senatorem, stąd dzisiejsza nazwa dworu. W r. 1927 Zygmunt Lewakowski dwór odrestaurował i uczynił go administracyjnym swoich rozległych dóbr. Po śmierci Zygmunta majątek dziedziczy syn Karol, który mieszkał we dworze do r. 1945. Po II wojnie światowej dwór służył jako dom wypoczynkowy dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych, następnie jako ośrodek zdrowia, a w końcu dom dziecka. Budynek, zniszczony przez kolejnych użytkowników, w latach osiemdziesiątych przejęła Spółdzielnia Rolnicza ze Stryszowa. Obecnie, przebudowany dwór "Senator" mieści hotel, restaurację. Zachodnia część parteru, mieszcząca kawiarnię, jest prawdopodobnie pozostałością starszej budowli, powstałej przed w. XIX. Z oryginalnych pomieszczeń zachowały się: salon z kominkiem i piecem oraz jadalnia, w której znajduję się kredens i portal wykonany z drewna.
Dwór położony jest w środkowo-wschodniej części Zakrzowa. Jest on murowany tynkowany. Zbudowany na planie prostokąta. Budowla jest dwukondygnacyjna, naroża zdobi neorustyka. Część środkowa elewacji wydzielona jest przez filary zakończone kulami oraz zwieńczone szczytami o wysokości równej wysokości dachu. Te środkowe partie budynku poprzedzają balkony wsparte na czterech masywnych filarach w porządku doryckim. Układ wnętrz jest dwutraktowy z sienią na osi. Gmach pokryty jest dachem półszczytowym.

Z E B R Z Y D O W I C E

Dwór obronny został wybudowany w 2. poł. w. XVI przez Mikołaja Zebrzydowskiego, marszałka wielkiego koronnego, późniejszego wojewody krakowskiego. W r. 1599 Mikołaj Zebrzydowski kazał przebudować rodzinny dwór, celem przystosowania go na pomieszczenie szpitala - przytułku oraz ustanowił fundację na jego utrzymanie. Szpital był przeznaczony dla żołnierzy "chorych z wojny", pochodzących ze szlachty, ale z braku takowych mogli korzystać z opieki szpitalnej również i kombatanci innych stanów. Po dziesięciu latach źle prowadzonego, przez miejscowego proboszcza, szpitala Zebrzydowski w r. 1611 sprowadził z Krakowa bonifratrów i przekazał im w wieczyste posiadanie Zebrzydowice oraz oddał do prowadzenia szpital. Z biegiem czasu ze szpitala zaczęła korzystać okoliczna ludność. W r. 1846, w czasie "rabacji", klasztor i szpital uległy zniszczeniu. Dzięki pomocy okolicznych ziemian bonifratrzy nadal prowadzili działalność szpitala. Od r. 1879 lekarzy zakonnych zastąpili świeccy. Po II wojnie światowej szpital bonifratrów przekształcono na oddział szpitala psychiatrycznego z Kobierzyna. Kilka lat temu chorzy opuścili szpital i został on gruntownie odnowiony. Teraz w obiekcie mieści się dom opieki społecznej "Caritasu" dla nieuleczalnie chorych. Z klasztorem połączony jest od południa budynek mieszkalny z lat 1801 - 1804, podwyższony w r. 1827. Dawny dwór obronny został postawiony w 2. pół. w. XVI, rozbudowany w r. 1599, restaurowany był w latach 1801 - 1803 i w r.1879. Jest on murowany, dwukondygnacyjny, częściowo podpiwniczony. Rzut zbliżony w kształcie do litery "T", złożony z dwóch części: trzonu prawie kwadratowego (pozostałość po dworze obronnym) zakończonego dwoma niskimi wieżami i dostawionego do niego od strony południowej skrzydła na planie prostokąta, z półkolistą absydę od wschodu oraz kwadratową wieżę na osi od południa. W części kwadratowej - trzy pomieszczenia, w prostokątnej partii budowli - dwie duże sale, sklepione kolebkowo z lunetami (wschodnia sala przeznaczona na kaplicę). Na piętrze są trzy pomieszczenia: środkowe nakryte pułapem belkowanym, stanowiącym hali, zachodnie służące jako sypialnia, wschodnie podzielone w r. 1801 na korytarz i mniejsze pokoiki.W wieży, nakrytej hełmem, mieści się klatka schodowa.
W skrzydle budowli zachowało się kilka późnorenesansowych portali. Okna w części z r.1599 mają profilowane węgary.

Z EM B R Z Y C E

zdjęcie z roku 1907

Dwór zbudowany został w początkach w. XIX przez ówczesnego właściciela Zembrzyc Stanisława Ostrzeszowicza h. Leliwa. Od r. 1830 do lat dziewięćdziesiątych XIX w. dwór i wieś były własnością rodziny Znamięckich. W r. 1903 właścicielką dworu została Zofia Targowska, która w r. 1911 sprzedała go wraz ze wsią Karolowi Stefanowi Habsburgowi. Habsburgowie posiadali dwór do r. 1945. W latach dwudziestych w. XX Habsburgowie przekazali część dworu i ogrodu zgromadzeniu zakonnemu na założenie przedszkola. Po r. 1945 we dworze, który był własnością Nadleśnictwa w Kalwarii Zebrzydowskiej, znajdowały się: ochronka "Caritasu" prowadzona przez siostry zakonne oraz w części północnej mieszkanie pracownika nadleśnictwa. W r. 1961 po zlikwidowaniu ochronki kościelnej zaczęło funkcjonować tutaj przedszkole państwowe. Aktualnie dwór jest opuszczony i niszczeje, właścicielem budynku jest gmina Zembrzyce.
Dwór jest położony w północnej części wsi, frontem skierowany na zachód, pierwotnie otoczony był rozległym ogrodem. Dwór klasycystyczny, murowany z cegły, tynkowany; wzniesiony na rzucie wydłużonego prostokąta, symetryczny, z sienią na przestrzał, dwutraktowy. W elewacji frontowej, na osi środkowej widnieje płytki ryzalit, poprzedzony portykiem kolumnowym, zwieńczony trójkątnym frontonem. Więźba dachowa drewniana o konstrukcji krokwiowo - stolcowej, dach czterospadowy, pokryty deskami i papą, nad portykiem dach siodłowy. Sklepienia piwnic są murowane, kolebkowe; pomieszczenia parteru pokrywają stropy drewniane, częściowo tynkowane. Dwór zachowany jest w stanie prawie niezmienionym w stosunku do pierwotnego budynku. Po r. 1945 zamurowane zostało okno w północnej części traktu zachodniego; w r. 1990 wyburzone zostały ścianki działowe, wymienione podłogi i walące się stropy.